فیلتر






ویتامین ب12 (کوبالامین) | B12

جدیدترین هاپربازدیدترین هامحبوب‌‌ترینپرفروش‌ترینارزان‌ترینگران‌ترین
تعداد نمایش 122448

ویتامینB12، یک ماده مغذی ضروری است که بدن شما برای فرآیندهایی مانند سنتز  DNA، تولید انرژی و عملکرد سیستم عصبی مرکزی به آن نیاز دارد. اگرچه این ویتامین در بسیاری از غذاها یافت می شود، اما کمبود آن، نسبتاً شایع است. این اتفاق، اغلب به دلیل مصرف محدود رژیم غذایی، سوء جذب، برخی شرایط پزشکی یا استفاده از داروهای کاهش دهنده B12 است . در واقع، مطالعات نشان می دهد که 20٪ از افراد بالای 60 سال در ایالات متحده و بریتانیا، دچار کمبود این ویتامین هستند. از آنجایی که توانایی جذب B12 از غذا با افزایش سن کاهش می یابد، کمبود آن در افراد مسن شایع تر است. با این حال، این بدان معنا نیست که کودکان و بزرگسالان جوان‌تر، از جمله آن‌هایی که باردار و شیرده هستند، دچار کمبود B12 نمی شوند. متاسفانه کمبود B12 اغلب نادیده گرفته می شود. اگر مشکوک به کمبود B12 داشته هستید، به یک متخصص مراقبت های بهداشتی مراجعه و در مورد علائم خود صحبت کنید و آزمایش های مناسب را انجام دهید.

این مقاله، به بررسی شایع ترین علائم گزارش شده مربوط به کمبود B12 و نحوه تشخیص و درمان این کمبود، می پردازد.

علائم کمبود ویتامینb12 

1- خستگی

سلول های بدن شما برای عملکرد صحیح، به B12 نیاز دارند. به این ترتیب، داشتن سطوح ناکافی B12 می تواند تولید طبیعی گلبول های قرمز خون را کاهش دهد، که تحویل اکسیژن را مختل می کند. به طور خاص، کمبود B12 یا فولات(B9)، می تواند باعث کم خونی مگالوبلاستیک شود. این وضعیت منجر به تشکیل گلبول‌های قرمز بزرگ، غیرطبیعی و نابالغ و اختلال در سنتز DNA می شود. وقتی بدن شما گلبول های قرمز سالم و کافی برای حمل اکسیژن به بافت ها را نداشته باشد، احتمالاً احساس ضعف و خستگی خواهید کرد.

2- پوست رنگ پریده یا زرد

یکی دیگر از علائمی که می تواند نشان دهنده کمبود B12 باشد، رنگ پریده یا پوست زرد است که ناشی از نام کم خونی مرتبط با فقر آهن و یا کمبود B12 است و به دلیل کمبود گلبول های قرمز سالم در بدن، پوست شما رنگ پریده به نطر می رسد. کمبود B12 همچنین می تواند باعث بیماری به نام یرقان شود که پوست و سفیدی چشم شما رنگ زردی به خود بگیرند. این رنگ به دلیل سطوح بالای بیلی روبین ایجاد می شود، یک محصول زائد که وقتی بدن شما گلبول های قرمز را تجزیه می کند، ایجاد می شود.

3- سردرد

نارسایی و کمبود ویتامین ب12، می تواند منجر به عوارض جانبی عصبی از جمله سردرد شود. در واقع، سردرد یکی از شایع ترین علائم گزارش شده مربوط به کمبود B12 در بزرگسالان و کودکان است. برخی از مطالعات نشان داده اند که افرادی که اغلب انواع خاصی از سردردها را تجربه می کنند، به احتمال زیاد سطح B12 پایینی دارند. یک مطالعه در سال 2019 با 140 نفر، که نیمی از آنها میگرن را تجربه کردند، نشان داد که سطح B12 خون در شرکت‌کنندگان مبتلا به میگرن، در مقایسه با شرکت‌کنندگانی که سابقه میگرن نداشتند، به طور قابل‌توجهی کمتر بود. این مطالعه، همچنین نشان داد که افرادی که بالاترین سطح B12 را داشتند در مقایسه با شرکت‌کنندگانی که پایین‌ترین سطح B12 را داشتند، 80 درصد کمتر در معرض ابتلا به میگرن بودند.

4- علائم افسردگی

B12 برای عملکرد صحیح سیستم عصبی مرکزی شما ضروری است و کمبود این ماده مغذی می تواند بر سلامت روان شما تأثیر بگذارد. به طور خاص، کمبود B12 با خطر بیشتر ابتلا به افسردگی مرتبط است. داشتن سطوح پایین B12 می تواند باعث افزایش سطح اسید آمینه حاوی گوگرد به نام هموسیستئین شود. به نوبه خود، این امر با افزایش استرس اکسیداتیو، آسیب DNA و مرگ سلولی در بدن همراه است.

یک مطالعه در سال 2020 با 132 کودک و نوجوان، 89 نفر مبتلا به افسردگی و 43 نفر بدون افسردگی، نشان داد که شرکت کنندگان مبتلا به افسردگی، در مقایسه با افراد بدون افسردگی، سطوح B12 کمتر و سطوح بالاتری از هموسیستئین داشتند. علاوه بر علائم افسردگی، سطوح پایین یا کمبود B12، منجر به سایر شرایط روانی، از جمله روان پریشی و اختلالات خلقی می شود.

5- درد و التهاب دهان و زبان

گلوسیت، یک اصطلاح پزشکی است که به زبان ملتهب، قرمز و دردناک اشاره دارد که می تواند ناشی از کمبود B12 باشد. در افراد مبتلا به این کمبود، گلوسیت می تواند همراه با استوماتیت ظاهر شود که با زخم و التهاب در دهان مشخص می شود. گلوسیت، ناشی از کمبود سایر مواد مغذی مانند فولات(B9)، ریبوفلاوین (B2) و نیاسین (B3) نیز، می باشد.

6- مشکلات گوارشی

کمبود B12 باعث اسهال، حالت تهوع، یبوست، نفخ و سایر علائم گوارشی می شود. این مسائل می تواند هم بزرگسالان و هم کودکان را تحت تأثیر قرار دهد. البته به خاطر داشته باشید که بسیاری از این علائم غیراختصاصی هستند و می توانند ناشی از عوامل دیگری نیز باشند. به عنوان مثال، عدم تحمل غذایی، داروها و عفونت ها همگی می توانند منجر به اسهال شوند.

7- مشکل در تمرکز و اختلال ذهنی

از آنجایی که کمبود B12 بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر منفی می‌گذارد، افرادی که سطح B12 پایین را دارند، در تمرکز و تکمیل وظایف مشکل داشته باشند. افراد مسن در معرض خطربیشتری از این عوارض جانبی هستند؛ زیرا خطر کمبود B12 با افزایش سن افزایش می یابد. در واقع، بسیاری از مطالعات، سطوح پایین B12 را با بدتر شدن عملکرد ذهنی در بزرگسالان مسن‌ مرتبط کرده‌اند. خوشبختانه، مطالعات نشان می دهد که اختلالات ذهنی مربوط به سطوح پایین B12 می تواند با درمان بهبود یابد.

به عنوان مثال، یک مطالعه در سال 2020 به 202 نفر با اختلالات ذهنی خفیف، سطوح پایین B12 و سطوح هموسیستئین بالا، به مدت 3 ماه انجام داد، درمان را انجام داد. پس از درمان، 84 درصد از شرکت کنندگان، بهبود قابل توجهی در علائم، مانند تمرکز ضعیف، کاهش حافظه، و فراموشی گزارش کردند.

8- پارستزی در دست و پا

پارستزی، یک اصطلاح پزشکی است که به احساس سوزش یا سوزن سوزن شدن در نواحی خاصی از بدن مانند دست ها و پاها اشاره دارد. بسیاری از بزرگسالان و کودکانی که کمبود B12 دارند، پارستزی را گزارش می‌کنند. متأسفانه، این علامت کمبود B12 با علائم مربوط به نوروپاتی دیابتی(آسیب عصبی ناشی از قند خون بالا که می تواند باعث درد و بی حسی در اندام ها شود )، همپوشانی دارد. افراد مبتلا به دیابت که متفورمین مصرف می کنند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به کمبود B12 هستند، زیرا این دارو می تواند جذب ویتامین B12 را در بدن کاهش دهد. بنابراین، کمبود B12 می تواند به اشتباه به عنوان نوروپاتی محیطی در افراد مبتلا به دیابت تشخیص داده شود. در نتیجه، بسیاری از کارشناسان توصیه می کنند افرادی که به طور منظم متفورمین مصرف می کنند، از نظر کمبود ویتامین B12، غربالگری شوند.

چگونه کمبود ویتامین b12 را جبران کنیم؟

از آنجایی که علائم کمبود ویتامین B12 مختص این بیماری نیست، ممکن است به اشتباه تشخیص داده شود. بنابراین، اگر هر یک از علائم ذکر شده در بالا را تجربه کردید، مشکل خود را با یک متخصص مراقبت های بهداشتی در میان بگذارید.

این علائم، در افراد زیر بیشتر بروز میکند:

o        کسانی که از یک رژیم غذایی محدود مانند رژیم گیاه خواری پیروی کنید

o        افراد بالای 60 سال

o        زنان باردار یا شیرده

o        کسانی که از داروهای کاهش دهنده B12 مانند متفورمین یا مهارکننده های پمپ پروتون استفاده می کنند

علاوه بر اطلاع از علائم و معاینه فیزیکی، یک متخصص مراقبت های بهداشتی می تواند با تجویز آزمایش خون، کمبود B12 را رد یا تایید کند.

این تست ها شامل :

o        بررسی سطوح B12

o        بررسی سطح فولات

o        شمارش کامل خون (CBC) با اسمیر محیطی

o        بررسی سطوح متیل مالونیک اسید (MMA)

o        بررسی سطح هموسیستئین

اگر سطوح بسیار پایین B12 در شما تشخیص داده شود، متخصص مراقبت های بهداشتی، مناسب ترین درمان را توصیه می کند. تزریق B12 به طور کلی برای افرادی توصیه می شود که نمی توانند به درستی B12 را از غذا یا مکمل ها جذب کنند، مانند افرادی که تحت عمل جراحی بای پس معده قرار گرفته اند یا افراد مبتلا به بیماری های خودایمنی خاص. به طور کلی، مکمل‌ها و تزریق‌های B12 حتی در دوزهای زیاد، ایمن و قابل تحمل در نظر گرفته می‌شوند.

نحوه مصرف قرص ویتامین b12

با توجه به مؤسسه ملی سلامت، مقادیر توصیه شده رژیم غذایی (RDAs) برای ویتامین ب12، به شرح زیر است:

o        میزان 2.4 میکروگرم روزانه برای سنین 14 سال یا بالاتر

o        میزان 2.6 میکروگرم در روز برای زنان باردار

o        میزان 2.8 میکروگرم در روز برای زنان شیرده

o        اگر بالای 50 سال سن دارید، باید سعی کنید RDA خود را با خوردن غذاهای حاوی B12 یا با مصرف مکمل های حاوی 25 تا 100 میکروگرم B12، به دست آورید.

عوارض جانبی ویتامین B12

همه افراد به ویتامین B12 نیاز دارند و از طریق رژیم غذایی خود، به اندازه کافی این ویتامین را دریافت می کنند. با این حال، شما باید بدانید که با مصرف بیش از حد آن، چه عوارض جانبی رخ می دهد. مصرف ویتامین B12 خوراکی در دوزهای توصیه شده برای افراد سالم بی خطر است.

ویتامین B12 تزریقی که برای درمان کمبودهای قابل توجه استفاده می شود، می تواند عوارض جانبی زیر را ایجاد کند:

o        خارش

o        بثورات پوستی

o          اسهال خفیف 

o        سردرد

o        سرگیجه

o          حالت تهوع

o        تورم ریوی و نارسایی قلب در مراحل اولیه درمان

o        پلی سیتمی ورا (سرطان خون نادر با رشد آهسته)

ویتامین B12 می تواند باعث واکنش های آلرژیک بسیار نادر اما جدی (آنافیلاکسی) شود که شامل تورم صورت، زبان و گلو و مشکل در بلع و تنفس است. اگر بعد از مصرف ویتامین B12 این اتفاق افتاد، فوراً با 115 یا خدمات اورژانس محلی خود تماس بگیرید.

در صورت مصرف هر یک از موارد زیر ممکن است به مکمل های ویتامین B12 نیاز داشته باشید:

o        کلشی سین

o        متفورمین

o        مهار کننده های پمپ پروتون

o        ویتامین C

o        کلرامفنیکل

o        مسدود کننده های H2

o        اسید آمینه سالیسیلیک

توجه: مکمل های اسید فولیک ممکن است با ویتامین B12 تداخل داشته باشند. در صورت مصرف اسید فولیک حتما به پزشک خود اطلاع دهید. ممکن است لازم باشد ویتامین B12 را جدا از داروها و مکمل های فوق، مثلاً یکی در صبح و دیگری در شب، مصرف کنید تا بتوانید دوز کامل ویتامین B12 را دریافت کنید. اگر بعد از شروع مصرف مکمل های ویتامین B12 متوجه عوارض جانبی شدید، باید فورا مصرف را قطع کنید. اگر علائم شما بدتر یا شدیدتر شد، به دنبال مراقبت های پزشکی باشید. اگر مشخص شد که B12 کافی از منابع غذایی دریافت نمی کنید، می توانید برای تعیین دوز مناسب با پزشک خود مشورت کنید.

منابع غذایی ویتامین B12

1- جگر و کلیه

گوشت‌های ارگانیک از جمله غذاهای پرمغذی هستند. جگر و کلیه ها، به ویژه گوشت بره، سرشار از ویتامین B12 هستند. یک وعده 100 گرمی جگر گوسفند، 3571 درصد از ارزش روزانه (DV) ویتامین B12 را تامین می کند. در حالی که جگر گوسفند به طور کلی ویتامین B12 بیشتری نسبت به جگر گاو یا گوساله دارد، این دو حاوی حدود 3000 درصد DV در هر100 گرم می باشند.جگر بره همچنین دارای مس، سلنیوم و ویتامین های A و B2 بسیار بالایی است. کلیه های گوسفند، گوساله و گاو نیز سرشار از ویتامین B12 هستند.

2- ساردین

ساردین ها، ماهی های آب شور کوچک و با استخوان نرم هستند. آنها معمولاً به صورت کنسرو شده در آب، روغن یا سس فروخته می شوند، اگرچه می توانید آنها را تازه نیز خریداری کنید. ساردین ها، حاوی مقادیر خوبی از تقریباً هر ماده مغذی هستند. یک پیمانه (150 گرم) ساردین آبکش شده، 554 درصد از DV ویتامین B12 را تامین می کند. علاوه بر این، ساردین منبع عالی اسیدهای چرب امگا 3 است که نشان داده شده است فواید بسیاری برای سلامتی مانند کاهش التهاب و بهبود سلامت قلب دارد.

3- صدف

صدف های کوچک و جویدنی، مملو از مواد مغذی هستند. این نرم تن، منبع کم پروتئین و حاوی غلظت بسیار بالایی از ویتامین B12 است. شما می توانید بیش از 7000 درصد از DV را تنها در 20 صدف کوچک (190 گرم) دریافت کنید. صدف‌ها، به‌ویژه صدف‌های کوچک، مقدار زیادی آهن را با تقریباً 200 درصد DV در یک وعده 100 گرمی فراهم می‌کنند. به علاوه، صدف ها منبع خوبی از آنتی اکسیدان ها هستند. آب گوشت صدف پخته شده نیز، سرشار از ویتامین B12 است. آبگوشت صدف کنسرو شده، 113 تا 588 درصد از DV را در هر 100 گرم فراهم می کند.

4- گوشت گاو

گوشت گاو، منبع عالی ویتامین B12 است. یک استیک کبابی (حدود 190 گرم)، 467 درصد از DV را برای ویتامین B12 فراهم می کند. همچنین، همان مقدار استیک، حاوی مقادیر معقولی از ویتامین‌های B2، B3، و B6 و همچنین بیش از 100 درصد DVs برای سلنیوم و روی است. اگر به دنبال غلظت‌های بالاتر ویتامین B12 هستید، توصیه می‌شود برش‌های گوشت کم‌چرب را انتخاب کنید. همچنین برای حفظ محتوای B12، بهتر است آن را به جای سرخ کردن، کباب کنید.

5- ماهی سالمون

ماهی سالمون، به دلیل داشتن یکی از بالاترین غلظت اسیدهای چرب امگا 3، به خوبی شناخته شده است. همچنین منبع عالی ویتامین B است. نیم فیله (178 گرم) ماهی سالمون پخته شده، می تواند 208 درصد از DV ویتامین B12 را تامین کند. همین وعده، 4123 میلی گرم اسیدهای چرب امگا 3 را نیز فراهم کند. این ماهی در کنار محتوای چربی بالای خود، مقدار زیادی پروتئین با حدود 40 گرم در نیم فیله (178 گرم) ارائه می دهد.

6- غلات غنی شده

غلات غنی شده، منبع ویتامین B12 برای گیاهخواران است؛ زیرا به صورت مصنوعی ساخته شده و از منابع حیوانی مشتق نشده است. اگرچه غلات غنی شده، معمولاً به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم توصیه نمی شود، اما می توانند منبع خوبی از ویتامین های B، به ویژه B12 باشند. غنی سازی مواد غذایی، فرآیند افزودن مواد مغذی است که در اصل در غذا نیستند. به عنوان مثال، مالت(O-Meal Raisin Bran)، تا 62 درصد از DV را برای ویتامین B12 در 1 فنجان (59 گرم) ارائه می دهد. همین وعده از این غلات، همچنین 29 درصد از DV را برای ویتامین B6 و مقادیر خوبی از ویتامین A، فولات و آهن را تامین می کند. تحقیقات نشان می دهد که خوردن غلات غنی شده، روزانه به افزایش غلظت ویتامین B12 کمک می کند. در واقع، یک مطالعه نشان داد که وقتی شرکت کنندگان، روزانه 1 فنجان (240 میلی لیتر) غلات غنی شده حاوی 4.8 میکروگرم (200 درصد DV) ویتامین B12 به مدت 14 هفته خوردند، سطح B12 آنها به طور قابل توجهی افزایش یافت. اگر می خواهید از غلات غنی شده برای افزایش مصرف ویتامین B12 خود استفاده کنید، مطمئن شوید محصولی را انتخاب کنید که قند افزوده کم و فیبر داشته باشد.

7- شیر و لبنیات

شیر و سایر محصولات لبنی مانند ماست و پنیر، منابع عالی پروتئین و چندین ویتامین و مواد معدنی از جمله ویتامین B12 هستند. یک فنجان (240 میلی لیتر) شیر کامل، 46 درصد از DV ویتامین B12 را تامین می کند. همچنین، پنیر منبع غنی ویتامین B12 است. یک تکه بزرگ (22 گرم) پنیر سوئیسی، حاوی حدود 28 درصد از DV است. ماست ساده پرچرب نیز، ممکن است منبع مناسبی باشد. حتی نشان داده شده است که به بهبود وضعیت ویتامین B12 در افرادی که دچار کمبود این ویتامین هستند، کمک می کند. مطالعات نشان داده اند که بدن شما ویتامین B12 موجود در شیر و محصولات لبنی را بهتر از ویتامین B12 موجود در گوشت گاو، ماهی یا تخم مرغ جذب می کند.

8- مخمر مغذی غنی شده

مخمر تغذیه ای، منبع گیاهی خوبی از پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی است. این گونه از مخمر، به طور خاص برای استفاده به عنوان غذا رشد می کند، نه به عنوان یک عامل خمیر مایه در نان و آبجو. مخمر تغذیه ای به طور طبیعی حاوی ویتامین B12 نیست و معمولاً غنی شده است. دو قاشق غذاخوری (15 گرم) مخمر تغذیه ای، حاوی 733 درصد از DV برای ویتامین B12 می باشد. در یک مطالعه، محققان مخمرهای تغذیه‌ای را به رژیم غذایی گیاهخواران اضافه کردند و دریافتند که سطح ویتامین B12 خون را افزایش می‌دهد.

9- تخم مرغ

تخم مرغ، منبع خوبی از پروتئین کامل و ویتامین های گروه B، به ویژه B2 و B12 است. دو تخم مرغ بزرگ (100 گرم)، حدود 46 درصد از DV را برای ویتامین B12 و 39 درصد را برای ویتامین B2 تامین می کند. تحقیقات نشان داده است که زرده تخم مرغ دارای سطوح بالاتر ویتامین B12، نسبت به سفیده تخم مرغ است. B12 موجود در زرده تخم مرغ نیز راحت تر جذب می شود. تخم مرغ یکی از معدود غذاهایی است که به طور طبیعی حاوی این ویتامین است.

10- شیر غیر لبنی غنی شده

شیر غیر لبنی، در میان کسانی که خواهان جایگزینی گیاهی مغذی برای شیر لبنی هستند، محبوب است. در حالی که شیرهای سویا، بادام و برنج به طور طبیعی سرشار از ویتامین B12 نیستند، اما معمولاً غنی شده هستند، که باعث می شود منبع عالی این ویتامین باشند. برای مثال، شیر سویا تا 86 درصد از DV ویتامین B12 را در 1 فنجان (240 میلی لیتر) تامین می کند. به این ترتیب، شیرهای غیرلبنی غنی شده، گزینه ای عالی برای کسانی است که می خواهند مصرف B12 خود را افزایش دهند و از کمبود آن جلوگیری کنند.

برخی سوالات رایج درباره ویتامین B12

در زیر، به تعدادی از سوالات متداول درمورد ویتامین ب12، پاسخ داده شده است.

1- چه میوه هایی ویتامین b12 دارند؟

موز یکی از بهترین میوه های غنی از ویتامین B12 است. موز حاوی ویتامین ها و فیبر است که به کنترل فشار خون، کاهش استرس، رفع یبوست کمک می کند. موز قدرت کنترل دمای کل بدن را نیز دارد.

2- کدام سبزی بیشترین ویتامین B12 را دارد؟

معمولاً اکثر سبزیجات حاوی مقداری ویتامین B12 هستند، اما برخی از غذاهای ویتامین B12 برای گیاهخواران وجود دارند که حاوی مقادیر بسیار بالایی ویتامین B12 هستند، مانند: اسفناج، چغندر، سیب زمینی، قارچ، یونجه.

3- علت عدم جذب ویتامین ب12 چیست؟ 

افرادی که به طور منظم داروهای سرکوب کننده اسید معده را برای شرایطی مانند بیماری رفلاکس معده (GERD) یا بیماری زخم معده (مانند مهارکننده های پمپ پروتون، مسدود کننده های H2 یا سایر آنتی اسیدها) مصرف می کنند، ممکن است در جذب ویتامین B12 از غذا دچار مشکل شوند.

4- آیا ویتامین b12 باعث چاقی می شود؟

علیرغم فرآیندهای متعددی که ویتامین B12 در آن نقش دارد، شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد این ویتامین بر افزایش یا کاهش وزن تأثیر دارد.

5- آیا B12 به درد زانو کمک می کند؟

ویتامین B12 به طور خاص، یک ویتامین برای اعصاب و مفاصل است و از آنها محافظت می کند. همچنین، بازسازی اعصاب را تحریک می کند و می تواند به کاهش درد ناشی از آسیب های قدیمی کمک کند.

6- بهترین زمان مصرف ویتامین b12، چه ساعاتی در روز است؟

به عنوان یک قانون کلی، ویتامین B را، صبح مصرف کنید. این به این دلیل است که اگر در شب مصرف شود، ممکن است خواب شما را مختل کند.

7- روزانه چقدر B12 مصرف کنم؟

مصرف روزانه توصیه شده (RDI) این ویتامین، 6 میکروگرم در روز است. کمبود آن به خصوص در افرادی که از رژیم گیاهخواری پیروی می کنند، رایج است.

8- چه مدت باید ویتامین B12 مصرف کرد؟

یک بررسی، توصیه کرده است که افراد مبتلا به کمبود ویتامین B12، روزانه 1 میلی گرم ویتامین B12 به مدت یک ماه و به دنبال آن، دوز نگهدارنده 125-250 میکروگرم در روز مصرف کنند.

9- آیا بادام B12 دارد؟

بله، غذاهایی که گاهی اوقات غنی شده و ممکن است حاوی ویتامین B12 در مقادیر مختلف باشند عبارتند از: شیر گیاهی، سویا، بادام، جو دوسر، بادام هندی و شیر نارگیل.

10- کدام ویتامین ها را نباید با هم مصرف کرد؟

در اینجا شش ترکیب ویتامینی که نباید با هم مصرف کنید آورده شده است:

o        منیزیم و کلسیم/مولتی ویتامین

o        ویتامین های E، D و K

o        روغن ماهی و جینکو بیلوبا

o        مس و روی

o        آهن و چای سبز

o          ویتامین C و B12

سلب مسئولیت: سایت مکمل شاپ تمام تلاش خود را به کار گرفته است تا مطمئن شود همه اطلاعات موجود، درست، جامع و به روز هستند. با این حال، این مقاله نباید به عنوان جایگزینی برای دانش و تخصص یک متخصص مراقبت های بهداشتی دارای مجوز استفاده شود. همیشه باید قبل از مصرف هر دارویی با پزشک یا متخصص خود مشورت کنید. اطلاعات دارویی موجود در اینجا ممکن است تغییر کند و جهت پوشش کامل دستورالعمل‌ها، اقدامات احتیاطی، هشدارها، تداخلات دارویی، واکنش‌های آلرژیک یا عوارض جانبی در نظر گرفته نشده است. عدم وجود هشدارها یا سایر اطلاعات برای یک داروی معین نشان نمی‌دهد که دارو یا ترکیب دارو برای همه بیماران یا همه موارد خاص بی‌خطر، مؤثر یا مناسب است.