واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵ به چه کسانی میرسد و از کجا باید گرفت؟
در این صفحه چه میخوانید؟ (برای دیدن فهرست کلیک کنید)
واکسن آنفولانزا امسال وارد میشود؟
بله، وارد میشود، اما کمتر از نیاز کشور. حدود یک میلیون دُز برای شبکهٔ بهداشت در حال تأمین است و سهم داروخانهها در مهرماه میرسد، در حالی که نیاز سالانهٔ کشور چند میلیون دُز برآورد شده است. پس جملهٔ «امسال اصلاً واکسن نداریم» درست نیست؛ جملهٔ درست این است که واکسن آنفولانزا هست و به همه نمیرسد.
دو روایت دربارهٔ اعداد امسال وجود دارد. سازمان غذا و دارو میگوید حدود یک میلیون دُز، مانند سالهای گذشته و از منابعی مثل چین و روسیه، در حال تأمین است و بخشی هم واکسن فرانسوی برای گروههای تحت پوشش معاونت بهداشتی خواهد بود.
در مقابل، انجمن داروسازان ایران نیاز سالانه را نزدیک به سه میلیون دُز میداند و میگوید واردات به این تعداد ممکن نشده است. کارشناسان دارو هم یادآور شدهاند سهم پیشنهادی داروخانهها در حد ۴۰۰ هزار دُز، در برابر نیاز چندمیلیونی کشور رقم کوچکی است.
جمع این دو روایت یک تصویر میدهد: تأمین در حدود یکسوم حالت عادی. همین محدودیت است که تعیین میکند سهمیه اول به چه کسی برسد.
واکسن آنفولانزا کِی به مراکز بهداشت و داروخانهها میرسد؟
سهم شبکهٔ بهداشت از اواخر شهریور و اوایل مهر میرسد و سهم داروخانهها در مهرماه، مشروط به تأمین ارز. توزیع واکسن آنفولانزا امسال در دو مسیر جدا انجام میشود و این دو را نباید با هم اشتباه گرفت؛ جدول زیر تفاوتشان را نشان میدهد.
| مسیر توزیع | برای چه کسی | زمان اعلامشده | شرط |
|---|---|---|---|
| معاونت بهداشت خانهٔ بهداشت و مرکز جامع سلامت |
گروههای پرخطر و واجد شرایط | اواخر شهریور تا اوایل مهر | محموله در حال تأمین است |
| شبکهٔ داروخانهای | عرضهٔ عمومی | مهرماه | تأمین ارز و ضمانتهای کیفی |
منبع: اعلام مدیرکل دارو و رئیس سازمان غذا و دارو، شهریور ۱۴۰۵ — فهرست کامل در پایان صفحه.
یک سؤال رایج این است که چرا تا نیمهٔ شهریور خبری از توزیع نبود. پاسخ این است که خود معاونت بهداشت خواسته بود پیش از ۱۵ شهریور توزیعی انجام نشود.
دلیلش فنی است: ایمنی حاصل از واکسن در طول فصل بهتدریج کم میشود و تزریق خیلی زودهنگام باعث میشود پوشش ایمنی پیش از پایان زمستان تمام شود. پس بخشی از تأخیر امسال عمدی و درست بوده و بخشی ناخواسته.
چرا امسال واکسن آنفولانزا کم است؟
کمبود امسال چهار علت همزمان دارد: تأخیر و گرانی تولیدکنندگان خارجی، محدودیتهای تحریمی و کندی انتقال ارز، دشواری حملونقل زنجیرهٔ سرد، و توقف تولید داخلی. هیچکدام بهتنهایی توضیح کافی نیست؛ جمع شدنشان است که تأمین را به حدود یکسوم حالت عادی رسانده است.
- تأخیر تولیدکنندههای جهانی. به گفتهٔ مدیرکل دارو، برندهای شناختهشدهای مثل واکسیگریپ و اینفلوواک برخلاف تعهدشان با تأخیر در تولید و افزایش قیمت مواجه شدهاند.
- انتقال ارز و محدودیتهای تحریمی. کندی یا توقف نقلوانتقال مالی، ثبت سفارش و پرداخت را عقب انداخته است.
- حملونقل. واکسن کالای زنجیرهٔ سرد است و مسیر حملش با داروهای معمولی فرق دارد.
- توقف تولید داخلی. خط تولید واکسن ایرانی امسال متوقف شد و ظرفیتی که میتوانست جای خالی واردات را پر کند از دست رفت.
یک نکتهٔ زمانی هم هست که کمتر گفته میشود: سویهٔ واکسن آنفولانزا هر سال عوض میشود و تا وقتی سازمان جهانی بهداشت سویههای آن فصل را نهایی نکند، اجازهٔ صادرات داده نمیشود.
یعنی سفارش باید شش تا هشت ماه پیش از فصل ثبت شود. وقتی مهر برسد و کمبود دیده شود، دیگر هیچ راه میانبری برای جبران فوری وجود ندارد. از میان این چهار علت، فقط یکی ریشهٔ داخلی دارد و همان بیشترین بحث را ساخته است.
چرا واکسن آنفلوآنزا داخل کشور تولید نمیشود؟
چون خط تولید داخلی امسال متوقف شده است. واکسن آنفلوآنزای ایرانی سه سال تولید و عرضه شد، اما استقبال از آن بهمراتب کمتر از نمونهٔ وارداتی بود؛ بخشی از تولید منقضی شد، خسارت قابلتوجهی به تولیدکننده خورد و نتیجهاش توقف تولید در سال جاری بود.
رئیس سازمان غذا و دارو خودش این را «خبر بدی» توصیف کرده است. تولیدکنندهای که سه سال محصول فصلی میسازد و هر سال بخشی از آن روی دستش میماند، سال چهارم خط را نگه نمیدارد.
دربارهٔ علتش دو روایت وجود دارد. تولیدکنندگان داخلی میگویند دولت پس از کرونا از تولید بومی حمایت نکرده است، حمایتی که به گفتهٔ آنها فراتر از پول است و به سیاست واردات هم مربوط میشود. سازمان غذا و دارو این را نمیپذیرد و مسئله را عمدتاً به انتخاب مصرفکننده نسبت میدهد.
هر کدام از این دو روایت را قبول داشته باشید، نتیجهٔ عملی یکی است: امسال ظرفیت داخلی در دسترس نیست و همهٔ سهمیه از واردات میآید. و وقتی سهمیه محدود باشد، ترتیب اولویت اهمیت پیدا میکند.
اولویت واکسن آنفولانزا با چه کسانی است؟
اولویت اول با افراد بالای ۶۵ سال، زنان باردار، بیماران قلبی و ریوی، دیابتیها، بیماران کلیوی و کبدی، افراد دارای نقص ایمنی، چاقی شدید و کودکان زیر دو سال است. پس از آنها کادر درمان و کسانی قرار میگیرند که با یک فرد پرخطر زندگی یا کار میکنند. بزرگسال سالم بدون بیماری زمینهای در آخرین رتبه است.
جدول دستهبندیها برای واکسن آنفولانزا
ببینید خودتان یا کسی که در خانهتان زندگی میکند در کدام ردیف مینشیند؛ ستون آخر میگوید چه کاری و با چه فوریتی باید انجام دهید.
| دسته | چه کسانی در این دستهاند | چه کاری باید بکنید |
|---|---|---|
| پرخطر اولویت اول |
بالای ۶۵ سال · بارداری در هر سهماهه · آسم و بیماری انسدادی ریه · بیماری قلبی · دیابت · بیماری مزمن کلیه یا کبد · نقص ایمنی و شیمیدرمانی · چاقی شدید · کودکان زیر ۲ سال | همین هفته با مرکز جامع سلامت محله تماس بگیرید. |
| در معرض خطر شغلی یا خانوادگی اولویت دوم |
کادر درمان · کسانی که با فرد پرخطر زندگی میکنند · مربی مهدکودک و معلم · شاغلان محیطهای شلوغ · کودکان ۲ تا ۵ سال | منتظر عرضهٔ داروخانهای در مهر بمانید و سهم مراکز بهداشت را اشغال نکنید. |
| کمخطر اولویت سوم |
بزرگسال سالم زیر ۶۵ سال، بدون بیماری زمینهای و بدون فرد پرخطر در خانه | اگر واکسن در داروخانه موجود شد خوب است؛ برنامهٔ اصلیتان بخش هفتم همین صفحه باشد. |
ردیف دوم را جدی بگیرید. اگر خودتان سالم و جوانید ولی پدر یا مادر سالمندتان با شما زندگی میکند، واکسن زدنِ شما در عمل یک لایه محافظت برای اوست.
واکسن آنفولانزا را از کجا باید بگیرم؟
اگر جزو دستهٔ پرخطر هستید، از خانهٔ بهداشت یا مرکز جامع سلامتِ محل زندگیتان، نه از داروخانه. سهمیهٔ اصلی امسال به شبکهٔ بهداشت میرود و دریافتش برای گروههای پرخطر رایگان یا کمهزینه است؛ چهار قدم زیر کل کار را انجام میدهد.
- مرکز جامع سلامت محلهتان را پیدا کنید؛ پروندهٔ الکترونیک سلامت معمولاً به همان مرکز وصل است.
- تلفنی بپرسید محموله رسیده یا نه و برای گروه شما تزریق انجام میشود یا نه.
- اگر نرسیده، تاریخ تقریبی را بپرسید و همان هفته دوباره پیگیری کنید.
- اگر در دستهٔ کمخطر هستید، منتظر توزیع داروخانهای در مهر بمانید.
⚠️ واکسن آنفولانزا را از اینستاگرام، تلگرام و فروشندهٔ شخصی نخرید. این واکسن باید در زنجیرهٔ سرد بین ۲ تا ۸ درجه نگهداری شود و چند ساعت خارج از یخچال یا یک بار فریز شدن اثرش را از بین میبرد، بیآنکه ظاهر ویال تغییری کند.
در سالی که کمبود هست بازار اینطور محمولهها داغ میشود. تزریق واکسنِ بیاثر از نزدن واکسن بدتر است، چون خیال آدم را راحت میکند.
اگر واکسن آنفولانزا به شما نرسید چه؟
هیچ ویتامین و مکملی جای واکسن را نمیگیرد، چون واکسن سیستم ایمنی را به سویههای همان سال آموزش میدهد و مکمل چنین کاری نمیکند. اما کارهایی هست که شواهد پشتشان است و امسال، برای کسانی که سهمیه به آنها نمیرسد، در دسترسترین گزینهاند: خواب کافی، کاهش مواجهه، مدیریت درست روزهای اول بیماری، و جبران کمبودهای تغذیهای — بهویژه ویتامین D که کمبودش در زمستان ایران شایع است، و زینک که باید پیش از بیماری در خانه باشد.
اینها را در راهنمای پیشگیری و مراقبت در برابر آنفولانزا آوردهایم، و اگر میخواهی بدانی کدام مکمل برای شرایط تو مناسبتر است، کدام مکملها شواهد دارند را ببین.
امسال زمستان سختتری در پیش داریم، اما «سختتر» با «بیدفاع» فرق دارد. مهمترین کاری که همین امروز از دستتان برمیآید یک تماس با مرکز جامع سلامت محله است، اگر جزو دستهٔ پرخطرید.
ممنون که تا اینجا خواندید. اگر این صفحه به کارتان آمد، برای کسی که در خانهتان جزو گروه پرخطر است هم بفرستید.
سؤالهای پرتکرار دربارهٔ واکسن آنفولانزا ۱۴۰۵
واکسن آنفولانزا امسال اصلاً وارد نمیشود؟
وارد میشود، اما کمتر از نیاز کشور. حدود یک میلیون دُز برای مراکز بهداشتی از منابعی مانند چین، روسیه و فرانسه در حال تأمین است، در حالی که نیاز سالانه چند میلیون دُز برآورد شده است. سهم داروخانهها در مهرماه و مشروط به تأمین ارز توزیع میشود.
واکسن آنفولانزا کِی به داروخانهها میرسد؟
بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو، واکسن مورد نیاز شبکهٔ داروخانهای در مهرماه وارد شبکهٔ توزیع میشود، به شرط تأمین ارز و ارائهٔ ضمانتهای کیفی. سهم مراکز بهداشتی زودتر، از اواخر شهریور و اوایل مهر، در دسترس قرار میگیرد.
چرا واکسن آنفلوآنزا داخل کشور تولید نمیشود؟
واکسن آنفلوآنزای ایرانی سه سال تولید و عرضه شد، اما استقبال از آن کمتر از نمونهٔ وارداتی بود و بخشی از تولید منقضی شد و خسارت قابلتوجهی به تولیدکننده وارد کرد. همین موضوع در سال جاری به توقف تولید داخلی انجامید.
اولویت واکسن آنفولانزا با چه کسانی است؟
اولویت اول با افراد بالای ۶۵ سال، زنان باردار، بیماران قلبی و ریوی، دیابتیها، بیماران کلیوی و کبدی، افراد دارای نقص ایمنی، چاقی شدید و کودکان زیر دو سال است. پس از آن کادر درمان و کسانی که با یک فرد پرخطر زندگی میکنند قرار میگیرند.
آیا مکمل میتواند جای واکسن آنفولانزا را بگیرد؟
خیر. واکسن با آموزش دادن سیستم ایمنی به سویههای همان سال کار میکند و مکمل چنین کاری نمیکند. نقش مکملها جبران کمبودهای تغذیهای است تا عملکرد ایمنی به حالت طبیعی برگردد و روزهای بیماری کوتاهتر شود.
منابع
- اعلام مدیرکل دارو، رئیس و سخنگوی سازمان غذا و دارو دربارهٔ تأمین، زمان توزیع و توقف تولید داخلی واکسن آنفولانزا، شهریور ۱۴۰۵
- اعلام سخنگوی انجمن داروسازان ایران دربارهٔ میزان نیاز سالانه و وضعیت واردات، شهریور ۱۴۰۵
- اظهارات تولیدکنندگان داخلی واکسن دربارهٔ توقف خط تولید، شهریور ۱۴۰۵
- WHO — Influenza (seasonal) fact sheet
نویسنده: دکتر فرهاد مومنی، دکترای داروسازی (ph-16304)
بازبین علمی: دکتر زهره احمدیپور
آخرین بهروزرسانی: ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ — جعبهٔ وضعیت این صفحه روزانه بررسی میشود.
این مطلب جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست. برای تعیین دوز هر مکمل با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
