عوارض مصرف زیاد مکمل منیزیم
گاهی با وجود مصرف انواع مواد مغذی، باز هم احساس خستگی دست از سرمان بر نمیدارد. مکمل منیزیم چهارمین عنصر فراوان در ساختار بیولوژیکی ماست و در بیش از سیصد واکنش آنزیمی حیاتی از تنظیم ریتم قلب و کنترل فشار خون گرفته تا خنثی کردن اسید معده، آرامش ماهیچهها و تولید انرژی، نقش دارد. البته مصرف بیرویه آن میتواند خطرات جدی برای سلامتی ایجاد کند. انباشت بیش از حد هر ماده مفیدی در بدن، تعادل بیوشیمیایی را برهم میزند. دوزهای ایمن این ماده را میتوان بهراحتی و از طریق یک رژیم غذایی اصولی یا استفاده از ویتامین ها و مواد معدنی استاندارد تامین کرد، اما دوز فراتر از ظرفیت، باعث بروز پدیدهای بهنام هیپرمنیزیمی میشود. همین موضوع ما را بر آن داشت تا در مجله مکمل شاپ به بررسی عوارض منیزیم بپردازیم و ببینیم که مصرف بیرویه آن چه پیامدهایی را بهدنبال دارد.
چرا مصرف بیش از حد مکمل منیزیم میتواند مشکلساز شود؟
مصرف داروهای کمکی با هدف ارتقا سلامت عمومی، امروزه به امری رایج تبدیل شده است. مکمل منیزیم یکی از پرکاربردترین فرآوردههای ریزمغذی بوده که کمبودهای ناشی از رژیمهای غذایی را برطرف کرده یا برای شرایط خاص پزشکی تجویز میشود. این محصولات حاوی نمکهای منیزیم مثل سیترات، اکسید یا گلوکونات هستند تا سطح سرمی الکترولیت منیزیم را در بدن افزایش دهند. این کانی حیاتی چنانچه در دوزهای درمانی و مجاز ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم در روز برای افراد بالغ، مصرف گردد دارای فواید بیشماری است. با اینحال ورود مقادیر کنترلنشده و مازاد بر نیاز به بدن، تعادل بیوشیمیایی را برهم خواهد زد. اگر میزان دریافتی، از توان دفعی سیستم گوارش و کلیهها فراتر رود، تجمع یونی رخ داده و منجر به عوارض منیزیم بالا در جریان خون و بافتهای نرم میشود.
راهنمای کامل مصرف منیزیم برای ورزشکاران
نقش منیزیم در بدن و اهمیت حفظ تعادل آن
منیزیم یک کوفاکتور و کاتالیزور بنیادین است که در بیش از ۳۰۰ تا ۶۰۰ سیستم آنزیمی بدن مشارکت فعال دارد. مهمترین وظیفه مکمل منیزیم فعالسازی مولکولهای آدنوزین تریفوسفات (ATP) است. در واقع تولید و مدیریت انرژی در تمام سلولهای بدن بهخصوص مغز و ماهیچه قلب، کاملا بهحضور این الکترولیت بستگی دارد. همچنین انتقال یونهای کلسیم و پتاسیم در غشاهای سلولی بهواسطه این ماده انجام میگیرد.
مکمل منیزیم در افزایش حساسیت سلولها به انسولین برای کنترل قند خون، کاهش هورمون استرس (کورتیزول) و ساختار استخوانی نیز ایفای نقش میکند. برای مثال حین انقباضات عضلانی، کلسیم محرک بوده و منیزیم مسدود کننده طبیعی کانال کلسیم است تا موجبات شل شدن ماهیچهها را فراهم کند.
وقتی با مصرف بیرویه مکملها دچار عوارض منیزیم در سطوح بالا میشویم، تعادل الکترولیتی و آنزیمی فرو میپاشد. در نتیجه بدن وارد فاز مسمومیت و افت شدید عملکردهای حیاتی خواهد شد.
چه زمانی مصرف مکمل منیزیم خطرناک میشود؟
عملکرد سیستم گوارش و کلیهها به گونهای است که، ریزمغذیهای اضافی را از طریق ادرار و مدفوع دفع میکنند. با ورود یکباره مقادیر بالای مکمل منیزیم به بدن، پدیده هایپرمنیزیمی یا همان مسمومیت ناشی از سطوح بالای این ماده رخ میدهد. این وضعیت یکی از عوارض کپسول منیزیم بوده که بسیار خطرناک ارزیابی میشود و زمانی به اوج میرسد که کلیهها بهخاطر نارسایی یا بیماریهای زمینهای توانایی پاکسازی خون را نداشته باشند.
مهمترین عوارض منیزیم بالا در بدن
با افزایش غلظت منیزیم در سرم خون و فراتر از حد مجاز رفتن آن، بدن شروع به ارسال سیگنالهای هشداردهنده میکند. علائم و عوارض منیزیم بسته به میزان انباشت یونها در خون، از درجات خفیف شروع شده و بهسمت وضعیتهای حاد سیستمیک پیش میروند.
مشکلات گوارشی
مشکلات گوارشی یکی از سطحیترین عوارض منیزیم بوده که بیشتر بر اثر تجمع نمکهای منیزیم در روده رخ میدهد. فرمهایی نظیر منیزیم اکسید و سیترات، فراهمی زیستی کمتری داشته و بیشتر در روده باقی میمانند. این مواد بهدلیل خاصیت بسیار قوی اسمزی، باعث کشیده شدن آب بافتهای مجاور به درون روده بزرگ میشوند. تجمع آب موجب نفخ شدید و کرامپهای دردناک شکمی (دلپیچه) شده و شل شدن شدید مدفوع را در پی دارد. در واقع ۱۰ تا ۳۰ درصد از عوارض کپسول منیزیم مربوط به مشکلات گوارشی بوده و مصرفکنندگان بعد از ۲ تا ۴ ساعت، دچار اسهال و حالت تهوع میشوند.
ضعف عضلانی و افت فشار خون
مکمل منیزیم در حالت عادی باعث رفع انقباضات عضلانی میشود؛ اما با افزایش غلظت آن در خون ( بیش از 2.3 میلیگرم در دسیلیتر) از آزادسازی انتقالدهندههای عصبی محرک جلوگیری کرده و کانالهای کلسیمی را مسدود میکند. در نتیجه فرد دچار سستی و کرختی شدید دست و پا، احساس سنگینی و خوابآلودگی غیرطبیعی میشود.
اختلال در ضربان قلب و عملکرد سیستم عصبی
هدایت الکتریکی قلب و انتقال پیام در فیبرهای عصبی، بهواسطه الکترولیتهایی نظیر کلسیم، پتاسیم و سدیم انجام میگیرد. با مصرف بیرویه مکمل منیزیم، عملکرد این یونها مختل شده و سرعت انتقال پیامهای عصبی کاهش مییابد. پیامد این اتفاق برادیکاردی قلب یا کند و ضعیف شدن ضربان است. در این شرایط عضلات قفسه سینه سیگنالهای حرکتی را از مغز دریافت نکرده و فرد دچار تنگی نفس میشود. از دیگر عوارض منیزیم میتوان به سرگیجه، تاری دید و افت سطح هوشیاری اشاره کرد.
مسمومیت با منیزیم
دریافت مقادیر بسیار بالاتر از توان دفع مکمل منیزیم، بهویژه زمانی که دوز مصرفی از حدود ۵۰۰۰ میلیگرم در روز فراتر رود، میتواند به بروز مسمومیت شدید (هایپرمنیزیمی پیشرفته) منجر شود. اگر سطح غلظت منیزیم در خون به بالای ۱۵ میلیگرم در دسیلیتر برسد، خطر فرو رفتن در کما، مهار کامل مرکز تنفس در بصلالنخاع و ایست قلبی کامل وجود دارد. در این حالت فرد با فلج موقت عضلات و زجر شدید تنفسی مواجه شده و نیاز به درمان اورژانسی خواهد داشت. به همین علت، توصیه میشود که از یک مکمل تقویتی استاندارد و باکیفیت تحت نظارت پزشک استفاده شود.
عوارض منیزیم برای کلیهها
بیش از ۹۰ درصد منیزیم اضافی موجود در خون، روزانه از طریق کلیهها دفع میشود. استفاده طولانیمدت از مکمل منیزیم و دوزهای فراتر از نیاز روزانه، میتواند این اندامها را با چالش مواجه کند. این موضوع برای افراد دارای بیماری زمینه، یک تهدید جدی بهحساب میآید.
برای پیشگیری از بروز عوارض منیزیم، باید به دوز پنهان سایر مکملهای غذایی نیز توجه کنید. برخی از افراد بهطور همزمان از چندین فرآورده دارویی، بدون اینکه بدانند ترکیبات آنها همپوشانی دارد، استفاده میکنند. یک مکمل تخصصی که برای اهداف ورزشی یا درمانی فرموله شده، ممکن است دارای دوز بالایی از منیزیم باشد. از سوی دیگر این ماده بهطور معمول در انواع مولتی ویتامین نیز وجود دارد. اگر دوز این اقلام بهدرستی محاسبه نشود، بار کلیوی فرد بهشدت افزایش مییابد. برای مثال، قرص مولتی پلاس فور من اسپورت یوروویتال، حاوی مقادیر بالایی منیزیم بوده و بهخوبی نیاز بدن ورزشکاران را پوشش میدهد.
حال اگر بدون توجه به جدول ترکیبات این محصول، بهطور همزمان از قرص منیزیم + آهن + ب6 یوروویتال نیز استفاده شود، ناخواسته حجم بسیار زیادی از منیزیم وارد جریان خون میشود.
سوالات متداول
- محدوده نرمال میزان منیزیم خون چقدر است؟
بین ۱.۷ تا ۲.۳ میلیگرم در دسیلیتر، حد نرمال غلظت منیزیم در خون است.
- کدام فرمهای منیزیم بیشتر عوارض گوارشی دارند؟
منیزیم اکسید و منیزیم سیترات عوارض گوارشی بیشتری دارند.
- دوز مجاز روزانه مکمل منیزیم برای بزرگسالان چقدر است؟
بهطور متوسط بین ۳۱۰ تا ۴۲۰ میلیگرم در روز است.
